Próbowałaś masaży. Szczotkowania na sucho. Kremów antycellulitowych. Może nawet zabiegów w gabinecie kosmetycznym.

Przez chwilę było lepiej.

A potem wróciło.

Skóra na udach nadal przypomina skórkę pomarańczy. Nogi wydają się ciężkie. Wieczorem pojawiają się obrzęki. Coraz trudniej dopiąć spodnie, mimo że jesz podobnie jak wcześniej i w zasadzie nie przytyłaś.

Wiele kobiet zakłada wtedy, że problem tkwi wyłącznie w tkance tłuszczowej.

Tymczasem cellulit często jest jedynie widocznym objawem procesów zachodzących znacznie głębiej.

Cellulit rzadko zaczyna się tam, gdzie go widzimy.

Widzimy uda, pośladki, brzuch, czasem ramiona. Widzimy nierówności skóry, dołeczki, grudki, obrzęk, zmianę napięcia tkanek. I bardzo często od razu myślimy: „mam za dużo tłuszczu”, „muszę schudnąć”, „muszę mocniej ćwiczyć”, „muszę kupić lepszy krem”.

A tymczasem cellulit nie jest po prostu tłuszczem. Jest zmianą w sposobie, w jaki funkcjonuje tkanka podskórna. Dotyczy komórek tłuszczowych, włókien kolagenowych, przegród łącznotkankowych, mikrokrążenia, limfy, gospodarki hormonalnej, stanu zapalnego, jakości skóry i ogólnego metabolizmu.

Dlatego może mieć go szczupła kobieta. Może mieć go kobieta aktywna fizycznie. Może mieć go kobieta, która „dobrze je”. Może mieć go także kobieta, która przez lata robi wszystko „jak trzeba”, a mimo to skóra na udach nadal wygląda tak, jakby żyła własnym życiem.

I właśnie dlatego cellulit warto przestać traktować wyłącznie jako defekt estetyczny.

Czasem jest on po prostu widoczną na powierzchni informacją o tym, że głębiej coś nie płynie, nie odżywia się, nie oczyszcza, nie metabolizuje albo nie regeneruje tak, jak powinno.

Czym właściwie jest cellulit?

Cellulit to zmiana struktury skóry i tkanki podskórnej. Najczęściej pojawia się na udach, pośladkach, biodrach, brzuchu i ramionach.

Charakterystyczny wygląd „skórki pomarańczowej” powstaje wtedy, gdy tkanka tłuszczowa zaczyna uwypuklać się ku górze, w stronę skóry, a pasma tkanki łącznej ciągną skórę w dół. W efekcie powierzchnia skóry przestaje być gładka i pojawiają się nierówności.

Ale to tylko mechaniczna część historii.

Pod spodem zwykle dzieje się znacznie więcej: pogorszenie mikrokrążenia, zastój płynów, zmiana jakości kolagenu, osłabienie drenażu limfatycznego, lokalny stan zapalny, zaburzenia hormonalne i zmieniony metabolizm tkanki tłuszczowej.

Dlatego cellulit nie jest jednym problemem. Jest raczej wspólnym efektem wielu różnych procesów.

Przyjrzyjmy się zatem skąd bierze się cellulit.

Przyczyny cellulitu

1. Dlaczego cellulit dotyczy głównie kobiet?

To pytanie jest ważne, bo pokazuje, że cellulit nie jest po prostu „zaniedbaniem”.

U kobiet tkanka tłuszczowa i tkanka łączna są zbudowane inaczej niż u mężczyzn. Przegrody łącznotkankowe układają się bardziej pionowo, przez co powiększające się komórki tłuszczowe łatwiej wypychają skórę ku górze. U mężczyzn układ włókien jest bardziej skośny i krzyżowy, co lepiej stabilizuje tkankę.

Do tego dochodzi wpływ estrogenów, cyklu menstruacyjnego, ciąży, antykoncepcji hormonalnej, menopauzy i naturalnych zmian w gospodarce wodnej.

Innymi słowy: kobiece ciało jest biologicznie bardziej predysponowane do cellulitu.

2. Genetyka i budowa tkanki łącznej

Jedna kobieta może mieć bardzo mało tkanki tłuszczowej i widoczny cellulit. Inna może mieć więcej tkanki tłuszczowej, ale jej skóra będzie wyglądała gładko.

Dlaczego? Bo ogromne znaczenie ma jakość tkanki łącznej.

Jeżeli włókna kolagenowe są mocne, elastyczne i dobrze zorganizowane, skóra lepiej utrzymuje swoją strukturę. Jeżeli tkanka łączna jest słabsza, mniej sprężysta, gorzej odżywiona albo bardziej podatna na włóknienie, nierówności pojawiają się łatwiej.

Na jakość tkanki łącznej wpływają geny, wiek, hormony, dieta, stan zapalny, poziom aktywności fizycznej, niedobory składników odżywczych, palenie papierosów, stres oksydacyjny i jakość snu.

3. Hormony: estrogeny, progesteron, insulina, kortyzol i tarczyca

Cellulit bardzo często nasila się wtedy, gdy gospodarka hormonalna traci równowagę.

Estrogeny wpływają na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, retencję wody, naczynia krwionośne i strukturę skóry. To między innymi dlatego cellulit może nasilać się przed miesiączką, w ciąży, przy antykoncepcji hormonalnej albo w okresie zmian okołomenopauzalnych.

Progesteron działa bardziej „osuszająco” i stabilizująco w kontekście gospodarki płynami. Gdy jest go względnie za mało w stosunku do estrogenów, wiele kobiet doświadcza obrzęków, ciężkości nóg, tkliwości piersi i większej widoczności cellulitu przed miesiączką.

Insulina jest “hormonem magazynowania”. Przy insulinooporności organizm łatwiej odkłada tkankę tłuszczową, trudniej korzysta z zapasów energii, a jednocześnie częściej pojawia się przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu. To nie musi oznaczać dużej nadwagi. Czasami wystarczy zaburzona gospodarka glukozowo-insulinowa, żeby tkanka podskórna zaczęła zachowywać się inaczej.

Kortyzol, czyli hormon stresu, również ma znaczenie. Przewlekły stres pogarsza jakość snu, zwiększa napięcie układu nerwowego, wpływa na apetyt, gospodarkę cukrową, retencję wody i procesy regeneracji. Ciało, które ciągle działa w trybie alarmowym, rzadko inwestuje w piękną, sprężystą skórę.

Tarczyca z kolei reguluje tempo metabolizmu. Przy niedoczynności tarczycy częściej pojawia się uczucie ciężkości, obrzęki, sucha skóra, wolniejsza regeneracja, większa podatność na przyrost masy ciała i pogorszenie krążenia. To wszystko może sprawiać, że cellulit staje się bardziej widoczny.

Dlatego uporczywy cellulit, szczególnie połączony z obrzękami, zmęczeniem, marznięciem, wahaniami masy ciała, zaparciami czy wypadaniem włosów, nie powinien być traktowany wyłącznie jako temat kosmetyczny.

Czasem warto zapytać nie tylko: „czym smarować skórę?”, ale też: „co dzieje się z moimi hormonami?”.

4. Mikrokrążenie i limfa, czyli problem z przepływem

Cellulit bardzo lubi zastój.

Tam, gdzie krew i limfa płyną słabiej, tkanki są gorzej odżywione i wolniej usuwają produkty przemiany materii. Pojawia się uczucie ciężkości, napięcia, obrzęku, czasem tkliwość przy ucisku.

To dlatego cellulit często jest bardziej widoczny u osób, które dużo siedzą, mało chodzą, mają zimne kończyny, obrzęki nóg, tendencję do żylaków albo ogólnie słabsze krążenie.

Tkanka tłuszczowa nie jest martwym magazynem. Jest aktywna metabolicznie, potrzebuje tlenu, naczyń, prawidłowego przepływu i sprawnej komunikacji z resztą organizmu.

Gdy pojawia się zastój, tkanka zaczyna działać gorzej.

Z ajurwedyjskiej perspektywy można powiedzieć, że tam, gdzie nie ma ruchu, zaczyna dominować kapha i jakości/cechy z nią związane: ciężkość, wilgoć, lepkość, chłód i gromadzenie, a w ślad za tym zastój i nadmiary w organizmie.

5. Stan zapalny i stres oksydacyjny

Przy cellulicie często mówi się o tkance tłuszczowej, ale zbyt rzadko o stanie zapalnym.

A szkoda, bo przewlekły stan zapalny może zmieniać sposób funkcjonowania tkanki podskórnej. Wpływa na naczynia, kolagen, metabolizm komórek tłuszczowych i zdolność organizmu do regeneracji.

Do stanu zapalnego mogą dokładać się:

• dieta bogata w wysoko przetworzoną żywność,
• nadmiar cukru,
• nadmiar ostrych i kwaśnych potraw/produktów,
• częste podjadanie,
• zaburzenia gospodarki insulinowej,
• niedobór snu,
• przewlekły stres,
• dysbioza jelitowa,
• brak ruchu,
• alkohol, papierosy, kawa i inne używki,
• niedobory białka, cynku, witaminy C, kwasów omega-3 i antyoksydantów.

To nie znaczy, że cellulit jest „chorobą zapalną” w prostym sensie. Raczej że tkanki objęte cellulitem często nie są tkankami dobrze odżywionymi, dobrze dotlenionymi i dobrze regenerowanymi.

6. Dieta: nie tylko kalorie

Wiele kobiet z cellulitem słyszy: „schudnij”.

To często bardzo słaba rada.

Oczywiście nadmiar tkanki tłuszczowej może nasilać cellulit, bo większe komórki tłuszczowe mocniej wypychają skórę. Ale samo odchudzanie nie zawsze rozwiązuje problem.

Czasem wręcz pogarsza wygląd skóry, jeśli jest zbyt szybkie, restrykcyjne i prowadzi do utraty mięśni oraz osłabienia tkanki łącznej.

Dla skóry i tkanki podskórnej ważne są nie tylko kalorie, ale też:

• odpowiednia ilość białka,
• stabilny poziom glukozy,
• zdrowe tłuszcze,
• błonnik,
• składniki mineralne,
• witamina C potrzebna do syntezy kolagenu,
• nawodnienie,
• regularność posiłków,
• jakość trawienia.

Z perspektywy ajurwedy równie ważne jest to, czy pokarm jest trawiony prawidłowo. Można jeść „zdrowo”, a jednocześnie mieć wzdęcia, ciężkość po posiłkach, senność, zaparcia i uczucie zalegania. Wtedy problemem nie jest tylko to, co jesz, ale to, co twoje ciało potrafi z tym zrobić.

7. Jelita i trawienie

Ajurweda powiedziałaby: zacznij od agni.

Agni to zdolność organizmu do trawienia, przekształcania jedzenia i przyswajania składników odżywczych. Nie dotyczy wyłącznie żołądka. To szersza zasada metaboliczna.

Jeżeli agni jest słabe, pokarm nie zostaje dobrze strawiony, tkanki nie są dobrze odżywione, a w organizmie może gromadzić się ama, czyli to, co jest niedotrawione, ciężkie, lepkie i blokujące.

W kontekście cellulitu ma to duże znaczenie.

Bo cellulit często ma właśnie charakter „lepki”, zastoinowy, obrzękowy. Nie chodzi tylko o tłuszcz. Chodzi o tkankę, która utraciła lekkość, przepływ i sprężystość.

Objawy, które mogą sugerować osłabione agni, to:

• ciężkość po jedzeniu,
• senność po posiłkach,
• wzdęcia,
• gazy,
• zaparcia,
• nalot na języku,
• nieprzyjemny zapach z ust,
• uczucie „zamulenia” rano,
• brak prawdziwego głodu,
• ochota na słodkie po posiłku.

Jeżeli te objawy są obecne, sama walka z cellulitem od zewnątrz będzie ograniczona. Najpierw trzeba poprawić trawienie i metabolizm.

8. Ruch albo jego brak

Ruch pomaga w cellulicie, ale nie dlatego, że „spala cellulit”.

To zbyt uproszczone.

Ruch poprawia krążenie, pracę limfy, wrażliwość insulinową, napięcie mięśni, jakość powięzi, metabolizm tkanki tłuszczowej i odpływ płynów. Szczególnie ważna jest praca dużych grup mięśniowych: pośladków, ud, łydek, brzucha i pleców.

Mięśnie są pompą dla limfy i krwi żylnej.

Jeżeli siedzisz przez większość dnia, limfa nie ma swojego rytmu. Ciało robi się ciężkie, tkanki mniej sprężyste, a cellulit bardziej widoczny.

Najlepszy ruch przy cellulicie to niekoniecznie najbardziej intensywny trening.

Często lepiej działa połączenie:

• codziennego chodzenia,
• treningu siłowego,
• ćwiczeń mobilizujących biodra i miednicę,
• pracy z oddechem,
• spokojnego rozciągania,
• ruchu, który nie przeciąża układu nerwowego.

Jeżeli ciało jest już w dużym stresie, dokładanie bardzo intensywnych treningów może czasem nasilić retencję wody, napięcie i zmęczenie.

Bo tu nie chodzi o to, żeby się zajechać, ale o to, żeby przywrócić przepływ.

9. Stres, napięcie i układ nerwowy

Cellulit nie powstaje „od stresu” w prosty sposób. Ale stres bardzo mocno wpływa na warunki, w jakich funkcjonują tkanki.

Przewlekły stres może oznaczać:

• wyższy kortyzol,
• gorszy sen,
• większą ochotę na cukier,
• napięcie mięśniowe,
• płytszy oddech,
• gorsze trawienie,
• zaburzenia cyklu,
• większą retencję wody,
• trudniejszą regenerację.

Z perspektywy pracy z ciałem to bardzo ważne. Tkanka podskórna nie istnieje w oderwaniu od układu nerwowego. Ciało, które jest stale napięte, gorzej drenuje i trudniej się regeneruje.

Dlatego u niektórych kobiet masaż działa nie tylko dlatego, że „rozbija cellulit”. Działa, bo układ nerwowy przechodzi z trybu walki do trybu regeneracji. A wtedy tkanki zaczynają inaczej funkcjonować.

10. Postawa ciała, biodra i miednica

Cellulit często pojawia się w okolicy ud, pośladków i bioder. To obszary silnie związane z miednicą, napięciem mięśniowym, krążeniem żylnym i limfatycznym.

Jeżeli miednica jest ustawiona w sposób, który stale przeciąża jedne struktury, a osłabia inne, może dochodzić do pogorszenia przepływu w okolicy bioder i ud. Podobnie przy siedzącym trybie życia, napiętych zginaczach bioder, słabych pośladkach i ograniczonej ruchomości stawów biodrowych.

To nie znaczy, że „krzywa miednica powoduje cellulit”.

Ale oznacza, że lokalna biomechanika może wpływać na jakość tkanek.

Dlatego w pracy z cellulitem warto myśleć nie tylko o skórze, ale też o mięśniach, powięzi, oddechu, miednicy i sposobie poruszania się.

11. Wiek i utrata jędrności skóry

Z wiekiem skóra produkuje mniej kolagenu i elastyny. Staje się cieńsza, mniej sprężysta i mniej napięta. To sprawia, że nierówności tkanki podskórnej są bardziej widoczne.

Dlatego cellulit może nasilić się po 35., 40. czy 45. roku życia, nawet jeśli masa ciała się nie zmienia.

W okresie okołomenopauzalnym dochodzą do tego zmiany estrogenowe, większa skłonność do insulinooporności, zmiana rozmieszczenia tkanki tłuszczowej, spadek masy mięśniowej i wolniejsza regeneracja.

To moment, w którym ciało bardzo potrzebuje mądrej, regularnej troski: białka, ruchu siłowego, snu, pracy ze stresem, dobrego trawienia i zabiegów wspierających tkanki.

Cellulit z perspektywy ajurwedy

Ajurweda nie opisuje cellulitu dokładnie takim językiem jak współczesna kosmetologia. Ale bardzo precyzyjnie opisuje procesy, które mogą do niego prowadzić.

W centrum są cztery pojęcia: agni, ama, kapha i meda dhatu.

Agni odpowiada za trawienie i przemianę.

Ama to to, co powstaje, gdy trawienie i metabolizm są niepełne.

Dosza kapha to w organizmie wszystko, co odpowiada za strukturę, stabilność, płyny, ciężkość i gromadzenie.

Meda dhatu to tkanka tłuszczowa, ale w ajurwedzie nie jest ona traktowana jak bierny magazyn. Jest jedną z tkanek ciała, która ma swoje funkcje, potrzeby i zaburzenia.

Cellulit z ajurwedyjskiej perspektywy bardzo często można rozumieć jako stan, w którym kapha i ama zaburzają meda dhatu oraz przepływ w kanałach ciała, czyli srotas.

W praktyce oznacza to:

• ciężkość,
• wilgoć,
• zastój,
• lepkość,
• obrzęk,
• spowolnienie,
• osłabione trawienie,
• słaby przepływ limfy,
• gorsze odżywienie tkanek.

Brzmi znajomo?

To bardzo podobny obraz do tego, co współczesna wiedza opisuje jako zaburzenia mikrokrążenia, retencję płynów, lokalny stan zapalny i zmieniony metabolizm tkanki podskórnej.

Ajurwedyjskie zalecenia przy cellulicie

Najważniejsza zasada brzmi: nie zaczynaj od skóry.

Zacznij od metabolizmu.

1. Wzmacniaj agni

Przy cellulicie z cechami kapha i ama zwykle dobrze sprawdza się jedzenie ciepłe, lekkie, gotowane i dobrze przyprawione.

Pomocne mogą być:

• ciepła woda rano,
• imbir,
• kumin,
• kolendra,
• koper włoski,
• czarny pieprz,
• kurkuma,
• cynamon,
• kozieradka,
• ajwan,
• lekkie zupy,
• duszone warzywa,
• kasza jęczmienna,
• rośliny strączkowe namoczone, dobrze przyprawione i dobrze ugotowane.

Warto ograniczyć to, co zwiększa ciężkość i wilgoć: nadmiar nabiału, zimne koktajle, jogurty prosto z lodówki, słodycze, białą mąkę, smażone potrawy, jedzenie późnym wieczorem i ciągłe podjadanie.

2. Nie pij lodowatych napojów.

Z ajurwedyjskiej perspektywy zimne napoje osłabiają agni, szczególnie jeśli są pite do posiłku.

Przy cellulicie, obrzękach, uczuciu ciężkości i spowolnionym trawieniu lepiej sprawdza się ciepła woda lub napary ziołowe, np. Herbata z tulsi.

3. Jedz kolację lżejszą i wcześniej.

Wieczorem metabolizm naturalnie zwalnia. Ciężka kolacja jedzona późno może nasilać ama, obrzęki i poranne uczucie ciężkości.

Przy cellulicie warto obserwować, jak ciało reaguje na wcześniejszą, lżejszą kolację.

Często już ta jedna zmiana poprawia sen, trawienie i poranne samopoczucie.

4. Wprowadź przyprawy, które poruszają kapha

Przy dominacji kapha korzystne są smaki: ostry, gorzki i cierpki.

Nie oznacza to, że wszystko ma być pikantne. Chodzi raczej o lekkie, rozgrzewające i pobudzające trawienie przyprawy.

Dobrym przykładem jest mieszanka imbiru, pieprzu i długiego pieprzu, znana w ajurwedzie jako trikatu. Może wspierać agni i metabolizm kapha, ale nie będzie odpowiednia dla każdego, zwłaszcza przy refluksie, nadkwasocie, stanach zapalnych żołądka, uderzeniach gorąca czy silnej pitta.

5. Udvartana, czyli masaż proszkowy

Jedną z klasycznych terapii ajurwedyjskich stosowanych przy nadmiarze kapha i meda jest udvartana.

To intensywny masaż wykonywany na sucho, z użyciem ziołowych proszków. Jego zadaniem jest pobudzenie krążenia, poruszenie zastoju, zmniejszenie ciężkości, wsparcie metabolizmu tkanek i poprawa jakości skóry.

Udvartana nie jest „zabiegiem na cellulit” w kosmetycznym sensie.

To terapia, która pracuje z jakością tkanki: jej ciężkością, wilgocią, zastojem, napięciem i przepływem.

Najlepiej sprawdza się u osób z cechami kapha: ciężkością, obrzękami, ospałością, zimnem, tendencją do przybierania na wadze, tłustszą skórą, zatrzymywaniem wody i słabszym metabolizmem.

Jednak ma swoje przeciwskazania. Nie będzie dobra przy dużej suchości, wyczerpaniu, nadwrażliwości skóry, stanach zapalnych czy dużym osłabieniu.

6. Abhyanga nie zawsze jest najlepszym wyborem

Wiele osób myśli, że każdy problem z ciałem można „zaolejować”.

Tymczasem przy cellulicie o charakterze kapha, z obrzękiem, ciężkością i zastojem, zbyt ciężki olejowy masaż może czasem nasilać uczucie ciężkości, jeśli nie jest dobrze dobrany.

Abhyanga będzie świetna, gdy cellulitowi towarzyszy suchość, napięcie, stres, rozregulowany układ nerwowy, bezsenność i cechy vata.

Ale przy typowym cellulicie “kapha-medowym” często lepiej sprawdza się udvartana lub szczotkowanie na sucho.

7. Szczotkowanie na sucho

Jest zamiennikiem udvartany w warunkach domowych.

Jego celem jest pobudzenie skóry, krążenia, limfy i zmniejszenie ciężkości kapha.

Najlepiej wykonywać je rano, przed prysznicem, ruchami w kierunku serca i węzłów chłonnych, omijając miejsca podrażnione, żylaki, stany zapalne i bardzo wrażliwą skórę.

8. Rytm dnia ma znaczenie

Kapha lubi bezruch, nadmiar snu, ciężkie jedzenie, późne wstawanie i powtarzalność bez energii.

Dlatego przy cellulicie bardzo ważny jest rytm dnia:

• wstawanie bez zbyt długiego leżenia rano,
• ciepła woda po przebudzeniu,
• ruch rano lub przed południem,
• regularne posiłki,
• najcięższy posiłek w środku dnia,
• lekka kolacja,
• sen koło godz. 22

Ciało kocha rytm, bo rytm reguluje metabolizm.

Kiedy warto zrobić badania?

Cellulit sam w sobie nie musi oznaczać choroby. Ale jeśli pojawia się nagle, szybko się nasila albo towarzyszą mu inne objawy, warto przyjrzeć się zdrowiu szerzej.

Szczególnie jeśli występują:

• przewlekłe zmęczenie,
• obrzęki,
• szybki przyrost masy ciała,
• zaburzenia miesiączkowania,
• PMS,
• trądzik dorosłych,
• wypadanie włosów,
• marznięcie,
• zaparcia,
• senność po posiłkach,
• silna ochota na słodycze,
• nieregularna glikemia,
• problemy ze snem.

Warto wtedy rozważyć konsultację ze specjalistą i diagnostykę obejmującą między innymi tarczycę, gospodarkę glukozowo-insulinową, hormony płciowe, stan zapalny, poziom żelaza, witaminę D i funkcjonowanie wątroby.

Cellulit nie jest Twoją winą

Cellulit nie jest dowodem lenistwa, braku dyscypliny ani „zaniedbania”.

Jest zjawiskiem wieloczynnikowym. Dotyczy ogromnej liczby kobiet. Może pojawić się u osoby szczupłej, wysportowanej, zdrowo odżywiającej się i bardzo świadomej swojego ciała.

Ale jednocześnie nie oznacza to, że nic nie można zrobić.

Można.

Tylko warto przestać walczyć wyłącznie z powierzchnią skóry.

Zamiast tego lepiej zapytać:

Jak pracuje moje trawienie?

Czy moje ciało zatrzymuje wodę?

Czy mam dobry przepływ limfy?

Czy moje hormony są w równowadze?

Czy śpię wystarczająco?

Czy moje mięśnie pracują?

Czy moja tkanka jest odżywiona?

Czy moje ciało jest w stanie regeneracji, czy ciągle w trybie przetrwania?

To są pytania, które prowadzą znacznie głębiej niż kolejny krem antycellulitowy.

Cellulit nie zawsze zaczyna się w tkance tłuszczowej.

Czasem zaczyna się w hormonach.

Czasem w jelitach.

Czasem w limfie.

Czasem w przewlekłym stresie.

Czasem w siedzącym trybie życia.

Czasem w osłabionym agni i nagromadzonej kapha.

A najczęściej w kilku tych miejscach naraz.

Dlatego skuteczna praca z cellulitem wymaga spojrzenia na całe ciało: metabolizm, krążenie, limfę, hormony, trawienie, ruch, sen, stres i jakość tkanek.