Czasem czujesz, że Twoje serce bije za szybko, a czasem – jakby z trudem ruszało z miejsca? Masz zimne dłonie, a ciśnienie skacze? Może to „tylko stres”… ale może Twoja tarczyca próbuje się z Tobą porozumieć…

To nie jest oczywiste dla wielu osób, ale hormony tarczycy są niezbędne dla prawidłowej funkcji serca, naczyń i ogólnej homeostazy krążeniowej. Zarówno ich nadmiar, jak i niedobór, mogą prowadzić do istotnych zaburzeń układu krążenia. A z drugiej strony to co dzieje się w układzie sercowo-naczyniowym, może mieć bezpośredni wpływ na funkcjonowanie tarczycy. Zbadajmy bliżej ten temat…

Jak tarczyca wpływa na układ sercowo-naczyniowy

Hormony tarczycy mają następujący wpływ na pracę serca:

• regulują jego rytm (częstość skurczów),
• wpływają na ciśnienie krwi (głównie na elastyczność naczyń),
• decydują o sile, z jaką serce pompuje krew,
• modyfikują poziom cholesterolu i ogólną „płynność” krwi.

Niedoczynność tarczycy może powodować:

• bradykardię – spowolnienie rytmu serca.
• wzrost oporu naczyniowego – naczynia są mniej elastyczne, co podwyższa ciśnienie, szczególnie rozkurczowe,
• obniżoną frakcję wyrzutową – serce pompuje wolniej i słabiej,
• zaburzenia lipidowe – wzrost LDL, całkowitego cholesterolu, homocysteiny – narasta ryzyko miażdżycy,
• uczucie zmęczenia, chłodu, zamglenia myśli, gorsza wydolność fizyczna, obniżona tolerancja wysiłku.

W badaniach wykazano, że przewlekła niedoczynność zwiększa ryzyko chorób wieńcowych, a także zaburza relaksację serca między skurczami.

Z kolei nadczynność może prowadzić do:

• kołatania serca (tachykardii), a u niektórych osób nawet migotania przedsionków, arytmi, co zwiększa ryzyko udaru,
• obniżenia oporu naczyniowego, a w efekcie spadku ciśnienia, szczególnie rozkurczowego.

Niestety, już subkliniczne zaburzenia tarczycy mogą mieć wpływ na serce i układ krążenia. Innymi słowy, nawet jeżeli wyniki badań tarczycy są jeszcze w normie, Twoje ciało i serce mogą już wysyłać sygnały, że jednak nie do końca jest ok., że coś zaczyna się psuć.

Objawy kliniczne ze strony układu sercowo-naczyniowego mogą zatem wskazywać na problem z tarczycą, zwłaszcza jeżeli przy okazji pojawiają się inne objawy, typu sucha skóra, wypadające włosy, itp.

Jak układ sercowo-naczyniowy wpływa na tarczycę?

Oczywiście wpływ tarczyca-serce jest dwukierunkowy. Czyli serce i cały układ krążenia wpływa na to, co dzieje się z tarczycą.

1. Przepływ krwi do tarczycy (perfuzja tarczycy)

Tarczyca, jak każdy gruczoł dokrewny, potrzebuje dobrej perfuzji (czyli dopływu krwi bogatej w tlen i składniki odżywcze), by funkcjonować prawidłowo. Jeśli serce pompuje słabo (np. w niewydolności serca) lub są zaburzenia krążenia, perfuzja tarczycy może się pogarszać, a to wpływa na jej zdolność do syntezy i wydzielania hormonów.

Przewlekłe problemy z krążeniem mogą „niedożywiać” tarczycę, co z czasem może prowadzić do funkcjonalnej niedoczynności.

Wielu pacjentów z chorobami serca (np. niewydolnością, po zawale lub operacjach kardiochirurgicznych) ma obniżone poziomy hormonów tarczycy lub zmienną konwersję tyroksyny. A to dodatkowo pogarsza pracę serca.

2. Tarczyca wydziela swoje hormony bezpośrednio do krwi. To właśnie układ krążenia jest ich „systemem dystrybucji”, który dostarcza je do każdej komórki w ciele. Jeśli więc krew nie krąży swobodnie (np. przy niskim ciśnieniu, zaburzeniach rytmu serca, miażdżycy), to transport tych hormonów może być zaburzony, nawet jeśli sama tarczyca pracuje prawidłowo.

3. Leki stosowane w kardiologii mogą wpływać na tarczycę

Niektóre leki stosowane przy problemach sercowych wpływają bezpośrednio na tarczycę:

• Amiodaron – zawiera jod (więcej niż jego dzienne zapotrzebowanie) i może wywołać zarówno nadczynność, jak i niedoczynność tarczycy, więcej o tym przeczytasz w tym artykule,
• beta-blokery – zmniejszają konwersję T4 do T3 (dlatego są stosowane w nadczynności).

A co mówi ajurweda?

Wg ajurwedy problemy z tarczycą mają charakter metaboliczny. Zatem zawsze towarzyszy im zaburzenie agni (ognia trawiennego).

Niedoczynność często powiązana jest z dominacją kapha (ciężkość, stagnacja, chłód) i osłabionym metabolizmem (tzw. mandagni). W takim stanie serce również staje się „przytłumione”,  powolne – zarówno emocjonalnie, jak i fizjologicznie.

Nadczynność tarczycy to stan, w którym agni jest nadmierne (tzw. teekshnagni). Wiąże się to z nadmiarem doszy pitta, ale także vata – gorąco, suchość, nadaktywność. Serce jest nadmiernie stymulowane, bije szybko, krew „gotuje się”, emocje kipią…

Ciekawostka: Czy serce jest częścią układu hormonalnego?

Choć na lekcjach biologii uczymy się, że serce to „tylko” pompa, okazuje się, że
serce pełni także funkcję hormonalną. Wydziela m.in. przedsionkowy peptyd natriuretyczny (ANP) – hormon regulujący ciśnienie krwi, gospodarkę wodno-elektrolitową i obciążenie serca. Możnaby więc nieoficjalnie uznać serce za część układu hormonalnego. Spójne byłoby to z teorią czakr i jej interpretacją hormonalną. Każda bowiem czakra odpowiada określonemu narządowi produkującymi hormony. Szerzej ten temat przybliżam w tym tekście. Wśród czakr wymieniona jest oczywiście czakra serca. Z punktu widzenia systemu czakr, sercu odpowiada czakra anahata, która tradycyjnie łączona jest z grasicą – ważnym gruczołem hormonalno-immunologicznym w dzieciństwie.
Coraz częściej jednak interpretuje się ją również jako czakrę związaną z sercem jako gruczołem endokrynnym. Co oznaczałoby, że związki między sercem a pozostałymi narządami układu hormonalnego są bliższe niż wydaje się współczesnej medycynie…

Co radzi ajurweda?

1. Dbaj o agni – swoje trawienie i metabolizm

Nieprzetworzone emocje, nieodpowiednia dieta i styl życia  – to wszystko rozregulowuje metabolizm. A potrzebuje on regularności, uregulowanych pór posiłku i pór snu. Potrzebuje rytmu i stałości. Trawienie wspierają gotowane, ciepłe posiłki z sezonowych produktów. Pamiętaj też o nawadnianiu się oraz o odpowiedniej dawce zdrowego ruchu.

2. Wsparcie ziołowe.

Ziołem, które ajurweda poleca dla wzmocnienia serca i pracy układu krążenia, jest arjuna.

3. Praca z oddechem – to podstawowe narzędzie do regulacji wielu układów i funkcji organizmu. Z perspektywy ajurwedyjskiej chodzi przede wszystkim o tzw. prana vata. W uproszczeniu mówiąc jest to subtelna siła życiowa odpowiedzialna za ruch energii, oddechu i informacji między sercem, mózgiem a tarczycą.

4. Praca z emocjami. Czakra serca kojarzona jest z miłością, otwartością, zaufaniem, empatią i harmonią. Jest to także miejsce równowagi między materią a duchem – niższe trzy czakry związane są z aspektami materialnymi i cielesnymi, wyższe to umysł, świadomość, duchowość.  Serce stanowi pomost między nimi, zapewnia równowagę tych elementów człowieka. Co to znaczy w praktyce? Jeśli czakra serca jest zablokowana – czujemy ciężar w klatce piersiowej, napięcie, niezdolność do otwartości i współodczuwania. Jeśli jest w harmonii – czujemy spokój, ufność, a nasz układ nerwowy i hormonalny działa w stanie równowagi. Tarczyca (czakra gardła – vishuddha) leży tuż czakrą serca – i to, co czujemy głęboko w sercu, naturalnie pragnie zostać wypowiedziane, usłyszane, wyrażone.
Ale kiedy serce niesie w sobie ból, żal lub lęk – ten przekaz nie dociera do gardła. Zamiast swobodnego przepływu pojawia się napięcie, zatrzymanie, cisza. Głos słabnie, a razem z nim przygasa ogień przemiany – również tej metabolicznej…