Jajka to jeden z tych produktów, które w dietetyce ajurwedyjskiej budzą sporo pytań. Nie są klasycznym elementem tradycyjnej kuchni Indii, ale klasyczne teksty ajurwedyjskie wspominają o jajkach i wskazują, że można je sensownie włączyć do diety. Klucz tkwi jak zwykle nie w samym produkcie, tylko w kontekście.

Właściwości jajka wg ajurwedy

W ajurwedzie nie patrzy się na kalorie czy białko, tylko na to, jak coś działa w ciele i jaki daje efekt.

W klasycznych tekstach ajurwedyjskich (Charaka Samhita) jajka traktowane są jako produkty zwierzęce, zatem mają właściwości zbliżone do mięsa – są bardzo odżywcze i wzmacniające.

Z perspektywy ajurwedy jajka mają przede wszystkim:

• smak: słodki (madhura) z lekką nutą słonego,
• energię: rozgrzewającą (virya – ushna),
• działanie po trawieniu: słodkie (vipaka) – czyli działanie anaboliczne

Co to oznacza w praktyce?

Jajka:

• budują tkanki (dhatu) – szczególnie rasa i rakta,
• wzmacniają przy niedoborach, osłabieniu, rekonwalescencji,
• zwiększają ojas (witalność i odporność) – jeśli są dobrze strawione.

Ale jest oczywiście druga strona medalu.

Kiedy jajka wspierają, a kiedy szkodzą

Wg ajurwedy nie ma produktów „dobrych” lub „złych”. Wszystko zależy od tego, czy Twoje agni (trawienie) jest to w stanie przetworzyć i wyciągnąć z tego składniki odżywcze. Pisałam o tym wielokrotnie…

• jeśli trawienie działa dobrze, jajko staje się pokarmem odżywczym i wspierającym organizm,
• jeśli trawienie jest słabe, jajko jest trudne do strawienia i wówczas tworzy się ama, czyli toksyny w ciele, które są źródłem wielu problemów ze zdrowiem

Jajka będą wspierać, jeśli:

• masz niedobory, zmęczenie, osłabienie,
• jesteś w okresie regeneracji (np. po chorobie),
• masz przewagę vata (suchość, brak stabilności, wychłodzenie),
• Twoje agni jest stabilny i trawienie działa w miarę dobrze.

Mogą szkodzić, jeśli:

• masz tendencję do zaburzeń doszy kapha, czyli śluz, zatrzymywanie wody, ciężkość, stagnację, tendencję do nabierania kilogramów i przyrostów w ciele (typu guzki na tarczycy, torbiele w piersiach), problem z gospodarką węglowodanową,
• występuje ama – masz nalot na języku, uczucie ciężkości po jedzeniu,
• masz problemy skórne (np. trądzik, stany zapalne),
• czujesz się po nich „zamglona”, ciężka, senna.

Wtedy w zasadzie jajka nie tyle szkodzą, co obnażają problem z trawieniem i metabolizmem.

Jajka a hormony

Z jednej strony:

• jajka zawierają cholesterol – który jest prekursorem hormonów steroidowych,
• dostarczają białka i tłuszczów potrzebnych do ich produkcji.

Z drugiej strony:

• jeśli agni jest słabe → powstaje ama → zaburza to metabolizm hormonalny,
• nadmiar ciężkich, odżywczych produktów może pogłębiać stagnację (kapha), co często widać przy PCOS czy niedoczynności tarczycy.

Wpływ jajek na umysł

Ajurweda wyróżnia 3 stany umysłu:

• sattva – spokój, czystość umysłu, jasność, klarowność myślenia
• rajas – stan pobudzenia, aktywności
• tamas – stan inercji, ciężkość, brak jasności myślenia

Jedzenie ma wpływ nie tylko na ciało, ale również na umysł – są produkty, które sprzyjają stanowi sattvy (np. warzywa, owoce, ghee), inne natomiast działają na umysł pobudzająco (np. ostre przyprawy), a jeszcze inne – obciążająco (np. nieświeże resztki)

Jajka mogą zwiększać pobudzenie (rajas), albo dawać uczucie ciężkości (tamas)

Dlatego nie zawsze wspierają koncentrację, lekkość mentalną czy praktyki duchowe typu medytacja.

Jak jeść jajka, żeby Cię wspierały

1. Sposób przygotowania ma znaczenie

• najlepiej: gotowane na miękko lub półtwardo
• mniej korzystne: smażone, ciężkie formy (np. jajecznica na dużej ilości tłuszczu)
• stosuj przyprawy pobudzające trawienie, takie jak pieprz, kumin, kurkuma, asafetyda, kardamon, kolendra, itp.

2. Łączenie produktów

Unikaj w jednym posiłku jajek z tymi produktami:

• mleko,
• ser żółty,
• ryba,
• strączki,
• jogurt,
• kicheri.

Łączenie jajek z tymi produktami mocno obciąża trawienie. Więcej o tym, których pokarmów nie łączyć ze sobą znajdziesz w tym tekście

3. Pora dnia

Najlepiej rano lub w południe – czyli wtedy kiedy agni jest najsilniejsze.

Jajka jako…terapia zewnętrzna

To taka ciekawostka 🙂 terapeuci ajurwedyjscy stosują stemple z jajkiem – tzw. kukutanda pinda sveda. Zabieg ten działa odżywczo, rozgrzewająco i regenerująco. Stosowany jest przy zaburzeniach vata, takich jak ból, osłabienie/zanik mięśni, niedowład, porażenie  (więcej o tym w mojej książce)