Jedną z rzeczy, które najbardziej cenię w ajurwedzie, nie jest nawet jej ogromna liczba zaleceń, ziół czy terapii.
Jest nią sposób patrzenia na ciało.
Ajurweda uczy, żeby nie traktować każdego objawu jak osobnego problemu. Zamiast pytać wyłącznie: „co zrobić na suche oczy?”, „co na zaparcia?”, „jaki kosmetyk na suchą skórę?” — zachęca, żeby na chwilę cofnąć się o krok i zobaczyć cały wzorzec.
Bo być może suche oczy, przesuszona skóra, włosy bez blasku, suchość w nosie, suchość w ustach i twardy, suchy stolec wcale nie są sześcioma różnymi problemami.
Być może ciało sześć razy mówi Ci o tym samym.
I właśnie na tym polega „łączenie kropek” po ajurwedyjsku.
Zamiast pytać „co to jest?”, zapytaj „jakie to jest?”
Współczesny sposób myślenia o zdrowiu bardzo często zaczyna się od nazwania problemu.
Boli głowa.
Wypadają włosy.
Puchną nogi.
Skóra się przetłuszcza.
Jelita pracują zbyt szybko.
Nie możesz zasnąć.
Każdy objaw trafia do swojej szufladki.
Ajurweda proponuje trochę inne podejście.
Zanim nazwiesz problem, opisz go.
Czy jest:
- suchy czy wilgotny?
- gorący czy chłodny?
- ciężki czy lekki?
- związany z ruchem czy z zastojem/zatrzymaniem?
- stały czy zmienny?
- szorstki czy gładki?
- szybki czy powolny?
To może wydawać się osobliwe, dziwaczne nawet. Ale to bardzo charakterystyczny dla ajurwedy sposób myślenia.
Przyglądamy się określonym cechom/jakościom, czyli tzw. gunom. A ta sama jakość może pojawiać się jednocześnie w wielu różnych miejscach ciała.
Suchość to nie tylko sucha skóra
Weźmy prosty przykład.
Zauważasz, że ostatnio częściej potrzebujesz balsamu do ciała.
Możesz oczywiście uznać, że masz suchą skórę i kupić bardziej nawilżający kosmetyk.
Ale możesz też zacząć obserwować dalej.
Czy jednocześnie:
- częściej wysychają Ci usta?
- masz uczucie suchości w nosie?
- oczy szybciej stają się suche lub podrażnione?
- włosy są bardziej suche i łamliwe?
- stolec jest twardszy, bardziej zbity albo pojawia się rzadziej?
- odczuwasz większą sztywność w ciele?
- czujesz większe pragnienie?
- gorzej tolerujesz suche, zimne, wietrzne powietrze?
Nagle okazuje się, że to, co początkowo wyglądało jak problem dermatologiczny, może być częścią znacznie większego wzorca, pokazującego, że suchość występuje nie tylko w skórze, ale de facto w różnych innych miejscach organizmu.
Jeżeli zaczyna ona wyraźnie dominować, możemy zobaczyć jej ślady w różnych tkankach i układach, a nie tylko w jednym miejscu.
To nie znaczy oczywiście, że każda sucha skóra oznacza dokładnie to samo albo że możemy na podstawie jednego objawu postawić jakiekolwiek rozpoznanie. Suchość może mieć wiele przyczyn — od warunków atmosferycznych i sposobu odżywiania po hormony, leki czy konkretne choroby.
Ale właśnie dlatego warto patrzeć szerzej.
Ciało często mówi jednym językiem w kilku miejscach naraz
Podobnie możemy obserwować inne jakości.
Jeżeli w ciele pojawia się za dużo gorąca, możesz zauważyć na przykład nie tylko uczucie przegrzania, ale też zaczerwienienie/nadwrażliwość skóry, pieczenie, większe pragnienie, drażliwość, luźniejsze wypróżnienia czy nasilanie się dolegliwości pod wpływem wysokiej temperatury.
Jeżeli zaczyna dominować ciężkość i zastój, może pojawić się senność, ociężałość po jedzeniu, uczucie „pełności” w brzuchu, obrzęki, śluz, spowolnienie trawienia, trudność z porannym rozruchem.
Jeszcze inaczej wygląda nadmiar ruchu i zmienności. Wówczas objawy pojawiają się i znikają, przemieszczają się, trudno przewidzieć, kiedy wystąpią. Apetyt jednego dnia jest bardzo dobry, następnego prawie go nie ma. Sen raz jest spokojny, innym razem przerywany. Dolegliwości nasilają się przy stresie, zmianie rytmu dnia, podróży czy niewyspaniu.
Ajurweda właśnie takich powtarzających się jakości szuka.
To trochę jak uczenie się nowego języka ciała.
Na początku widzisz osobne słowa.
Sucha skóra.
Zaparcie.
Wzdęcia.
Zimne dłonie.
Napięcie karku.
Bezsenność.
Z czasem zaczynasz dostrzegać między nimi relacje.
I wtedy przestajesz patrzeć na ciało jak na zbiór niezależnych części.
Skóra nie istnieje w oderwaniu od jelit. Jelita nie istnieją w oderwaniu od układu nerwowego. Sen nie istnieje w oderwaniu od stresu, trawienia, aktywności w ciągu dnia czy rytmu dobowego.
Praktyka ajurwedy interesuje nie tylko miejsce objawu, ale również jego charakter, moment pojawienia się, rytm, czynniki nasilające i łagodzące, inne objawy występujące równolegle oraz to, co działo się wcześniej. Bo ciało bardzo rzadko zmienia się „z dnia na dzień”. Zanim pojawi się mocny, wyraźny objaw, często wcześniej można zauważyć drobniejsze sygnały.
Szukaj wzorca
Łączenie kropek nie polega jednak na znalezieniu jednego magicznego powodu wszystkiego.
„To na pewno jelita.”
„To wszystko przez kortyzol.”
„To hormony.”
„To vata.”
Takie odpowiedzi są kuszące, bo szybko porządkują rzeczywistość. Ale ciało zazwyczaj jest bardziej skomplikowane.
Ajurwedyjskie myślenie jest ciekawsze – zamiast obsesyjnie szukać jednej przyczyny, zaczynamy obserwować kierunek zmian.
Czy ciało staje się coraz bardziej suche?
Czy coraz bardziej się przegrzewa?
Czy pojawia się zastój?
Czy regeneracja jest coraz słabsza?
Czy układ nerwowy staje się coraz bardziej reaktywny?
To właśnie takie pytania pozwalają czasem zauważyć zmianę wcześniej, zanim jeden z objawów stanie się na tyle dokuczliwy, że całkowicie przyciągnie naszą uwagę.
Jak zacząć obserwować ciało po ajurwedyjsku?
Kiedy pojawia się jakiś objaw, nie próbuj go od razu interpretować.
Najpierw go opisz.
1. Jaka jakość się pojawiła?
Suchość? Gorąco? Zimno? Ciężkość? Lekkość? Napięcie? Ruch? Zastój?
2. Czy ta sama jakość występuje gdzieś jeszcze?
Jeżeli zauważasz suchość skóry, sprawdź również śluzówki, włosy, wypróżnienia.
Jeżeli pojawia się gorąco, zobacz, czy występuje również w trawieniu, skórze, pragnieniu czy sposobie reagowania na temperaturę.
3. Kiedy to się zaczęło?
Kilka dni temu? Miesiąc? Pół roku?
Co wtedy zmieniło się w Twoim życiu?
4. Co nasila objaw?
Pogoda? Stres? Brak snu? Podróż? Określone jedzenie? Faza cyklu menstruacyjnego? Intensywny wysiłek? Określona pora roku?
5. Co go łagodzi?
Ciepło? Chłód? Ruch? Odpoczynek? Regularne jedzenie? Olejowanie? Sen?
To właśnie obserwowanie zależności, a nie pojedynczych faktów, daje najwięcej informacji.
Ajurweda nie daje Ci wyłącznie odpowiedzi. Uczy Cię zadawać lepsze pytania.
I chyba właśnie to jest dla mnie jedną z jej największych wartości.
Nie chodzi o to, żeby przy każdym objawie otworzyć książkę i znaleźć gotowe zalecenie.
Chodzi o rozwinięcie sposobu myślenia, w którym zamiast widzieć kilkanaście niezależnych dolegliwości, zaczynasz dostrzegać procesy, wzorce i powtarzające się jakości.
Czasem odkryjesz wtedy, że suchość skóry ma coś wspólnego z tym, co dzieje się w jelitach.
Że jakość snu zmienia sposób, w jaki trawisz.
Że napięcie mięśni nie zaczęło się w mięśniach.
Że Twoje ciało od pewnego czasu opowiada tę samą historię — tylko za każdym razem trochę innym językiem, innymi objawami.
I właśnie tego warto się uczyć.
Nie interpretowania każdego objawu.
Łączenia kropek.
