Większość osób myśląc o problemach z tarczycą, skupia się na hormonach: TSH, FT3, FT4, ewentualnie przeciwciałach tarczycowych (antyTPO, antyTG). Część zaczyna zwracać uwagę na wątrobę, jako narząd istotny dla przekształcania hormonów tarczycy w formę aktywną biologicznie. Ale jest jeszcze jeden, mniej oczywisty element zdrowia tarczycy. Na jej pracę może mieć wpływ stan żołądka. I nie chodzi tu tylko o ogólną „dietę”, ale o bardzo konkretny, często pomijany temat: kwas żołądkowy.

Kwas solny (HCl) w żołądku to nie tylko „kwas”, który trawi jedzenie. To istotny element całej układanki trawiennej i odpornościowej. Odpowiada za:

• prawidłowe trawienie białek,
• aktywację enzymu pepsyny,
• eliminację patogenów i bakterii z pożywienia,
• wchłanianie minerałów (żelaza, cynku, wapnia, magnezu),
• przyswajanie witaminy B12.

Oto najczęstsze objawy niedoboru kwasu solnego, czyli niedokwaśności żołądka:

Objawy trawienne:

• wzdęcia, szczególnie po posiłkach białkowych
• odbijanie się, często z kwaśnym lub zgniłym posmakiem
• pełność i ciężkość po jedzeniu, zwłaszcza po mięsie
• gazowanie, fermentacja w jelitach
• zgaga (tak! może występować nawet przy zbyt niskim poziomie HCl)
• mdłości po jedzeniu lub rano
• nieprzyjemny zapach z ust (halitoza)
• niecałkowicie strawione resztki pokarmu w kale

Objawy związane z niedoborami:

• niedobór żelaza (nawet przy dobrej diecie)
• niska ferrytyna, anemia
• niedobór witaminy B12 (mrowienie, zmęczenie, mgła mózgowa)
• słabe paznokcie, wypadające włosy
• sucha skóra, uczucie zimna
• problemy ze snem
• problemy z pamięcią i koncentracją
• osłabiona odporność (częste infekcje)

Objawy ogólnoustrojowe:

• zmęczenie i senność po jedzeniu
• obniżone libido
• chroniczne zmęczenie
• zaburzenia hormonalne, np. PMS, nieregularne cykle
• lęk, depresja, drażliwość (brak aminokwasów = zaburzenia neuroprzekaźników)

Objawy związane z dysbiozą i SIBO:

• poczucie fermentacji w brzuchu
• wzdęcia nasilające się w ciągu dnia
• zaparcia lub biegunki
• nietolerancje pokarmowe (np. na FODMAP)
• pogorszenie po probiotykach lub błonniku (typowe przy SIBO)

Gdy poziom kwasu żołądkowego jest zbyt niski, cały proces trawienia jest zaburzony i zaczyna się „rozsypywać”.

Co ma z tym wspólnego tarczyca?

W niedoczynności tarczycy bardzo często obserwujemy niedokwasotę. Organizm działa wolniej – także produkcja soków trawiennych. To znaczy, że żołądek nie wydziela tyle kwasu, ile powinien. Niedobór kwasu prowadzi do niedoborów witamin i minerałów, które z kolei są niezbędne do prawidłowej pracy tarczycy. Osłabiona tarczyca przyczynia się do niższego poziomu kwasu solnego. Błędne koło się zamyka.

Niskie wchłanianie witaminy B12 i żelaza wpływa na energię, koncentrację i nastrój – a przecież te objawy bardzo często towarzyszą chorobom tarczycy.

Co gorsza, niski poziom HCl zaburza wchłanianie lewotyroksyny, co oczywiście nasila objawy problemów z tarczycą.

Dodatkowo, niedokwasota zwiększa ryzyko przerostu niekorzystnych bakterii w jelicie cienkim (SIBO), a to z kolei może pogłębiać stany zapalne i dysbiozy jelitowe, które są silnie powiązane z chorobami autoimmunologicznymi.

A układ odpornościowy jest jeszcze bardziej obciążony – bo musi zająć się bakteriami i patogenami, które powinny nie przetrwać kwaśnego środowiska żołądka.

Główne przyczyny niedokwaśności żołądka

1. Przewlekły stres

• w trybie „walki lub ucieczki” (czyli aktywacji układu współczulnego) organizm wyłącza funkcje trawienne, w tym wydzielanie HCl.
• jeśli jesz w stresie, pośpiechu, bez uważności – żołądek „nie wie”, że ma trawić.

2. Niedoczynność tarczycy

• spowalnia pracę całego układu trawiennego, w tym produkcję kwasu żołądkowego.
• może to być także efekt Hashimoto – przez przewlekły stan zapalny i zaburzenia odporności.

3. Wiek

• produkcja HCl spada z wiekiem – szczególnie po 50. roku życia.

4. Leki

• inhibitory pompy protonowej (IPP) – np. omeprazol, pantoprazol – blokują wydzielanie kwasu HCl.
• leki zobojętniające (np. z magnezem, glinem)
• niektóre antybiotyki
• niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen).

5. Dieta

• mało gorzkiego i kwaśnego smaku = mało stymulacji trawienia.
• nadmiar pokarmów przetworzonych, zimnych, słodkich i ciężkostrawnych – osłabia trawienie

6. Zbyt mało białka w diecie

• produkcja kwasu HCl jest naturalnie stymulowana przez obecność białka – szczególnie zwierzęcego.
• dieta bardzo lekka, „fit”, surowa może osłabiać trawienie.

7. Infekcja Helicobacter pylori

• Bakteria ta kolonizuje błonę śluzową żołądka i często powoduje zaburzenia produkcji kwasu, przewlekłe stany zapalne, a także może zwiększać ryzyko wrzodów.

8. Autoimmunologiczne zapalenie błony śluzowej żołądka

• układ odpornościowy atakuje komórki produkujące HCl – prowadzi to do achlorhydrii, a w konsekwencji do anemii złośliwej (choroba Addisona–Biermera).

9. Przewlekłe choroby zapalne

• zapalenie błony śluzowej żołądka, choroby autoimmunologiczne (np. Hashimoto, cukrzyca typu 1, reumatoidalne zapalenie stawów), choroby wątroby i trzustki – mogą osłabiać trawienie systemowo.

10. Nadużywanie alkoholu i kofeiny

• mogą drażnić błonę śluzową żołądka i zaburzać równowagę między kwasem a śluzem ochronnym.

Co na to Ajurweda?

Ajurweda od tysięcy lat podkreśla, że agni – ogień trawienny – to centrum zdrowia. Jeśli ogień trawienny słabnie, osłabia się cały organizm, w tym także produkcja hormonów. Słaby agni (tzw. mandagni) prowadzi do gromadzenia się ama – toksyn, które zatykają kanały przepływu (w tym też tych, które odpowiadają za równowagę hormonalną).

Innymi słowy – wg ajurwedy nie jesteś tym co jesz, lecz tym, co zdołasz przyswoić z pożywienia.

Dlatego praca z trawieniem to zawsze pierwszy krok – niezależnie od tego, czy masz problemy z tarczycą, czy „tylko” z energią, odpornością albo nastrojem.

Jak możesz wspierać trawienie:

• jedz w spokoju – świadomie, powoli, bez pośpiechu, unika jedzenia w złym nastroju, w chaosie, gapiąc się w smartfona
• posiłki powinny być o stałych porach
• pozwól ciału podążać za naturalnymi rytmami i potrzebami (np. nie jedz gdy nie jesteś głodna)
• nie przejadaj się
• posiłki nie powinny być zbyt urozmaicone, bo stanowią wyzwanie dla trawienia
• każdy posiłek powinien zawierać wszystkie 6 smaków, zwłaszcza kwaśny i gorzki oraz ostry – jeżeli nie masz stanu zapalnego; więcej o smakach przeczytasz tutaj
• nawadniaj się
• zadbaj o ruch i zdrową aktywność fizyczną
• zapewnij sobie odpoczynek i zdrowy sen
• przyprawiaj potrawy przyprawami stymulującymi trawienie, takimi jak kumin, kolendra, imbir, kurkuma, asafetyda, pieprz, itp.

Zioła, które ajurweda poleca przy niskim poziomie kwasu solnego to przede wszystkim amla (agrest indyjski), triphala i kutki. Jeżeli wiąże się to ze stanem zapalnym błony śluzowej żołądka warto zastosować lukrecję. Przestrzegam oczywiście przed samodzielnym braniem ziół, ponieważ źle dobrane mogą powodować poważne skutki uboczne.